D66: De Partij die zichzelf hervond door alles te vergeten waarvoor ze ooit bestond

Er was eens een partij die zichzelf presenteerde als de frisse wind door de verstofte Haagse gordijnen. Een partij die de burger meer macht wilde geven. Een partij die streed voor democratische vernieuwing. Een partij die zei: “De mensen moeten meer te zeggen krijgen!”

Die partij heette D66.

En wat een prachtige idealen hadden ze. Het referendum! De gekozen burgemeester! Meer invloed voor de burger! Minder achterkamertjes! Meer democratie! En zoals bij zoveel grote liefdes eindigde het met een ongemakkelijke stilte en het vermijden van oogcontact.

Het referendum werd eerst omarmd alsof het de verloren liefde van de democratie was. Maar toen bleek dat burgers soms anders stemden dan door D66 gewenst, veranderde de relatie plotseling in een vechtscheiding. Het referendum werd vervolgens begraven op een geheime locatie ergens tussen de afgeschafte dividendbelasting en een vergeten verkiezingsprogramma.

De gekozen burgemeester verging het niet veel beter. Jarenlang was het hét kroonjuweel van D66. Bij iedere verkiezing werd het weer liefdevol afgestoft en op de schoorsteenmantel gezet.  Dit keer gaan we het echt doen! Maar uiteindelijk bleek de gekozen burgemeester vooral een soort politieke Sinterklaas: iedereen hoorde erover, niemand zag hem ooit daadwerkelijk verschijnen.

Na verloop van tijd begon de partij zich af te vragen wie ze eigenlijk was. Een progressieve partij? Een bestuurderspartij? Een onderwijsclub? Een EU-fanclub? Het antwoord werd uiteindelijk: Ja, een een EU-fanclub.

Vooral die laatste bleek een groot succes. Waar andere partijen soms nog voorzichtig nadenken over nationale belangen, kijkt D66 naar Brussel zoals een tiener naar zijn eerste verliefdheid kijkt.

• Komt er een nieuwe Europese bevoegdheid? D66: “Fantastisch idee.”
• Meer Europese regels? D66: “Waarom niet?”
• Een Europese minister van Europese zaken voor Europese coördinatie van Europese commissies? D66 krijgt spontaan tranen in de ogen van ontroering.

Nederland wordt daarbij vooral gezien als een charmante provincie ergens aan de rand van het grote Europese project. Een soort parkeerplaats voor fietsen en belastingbetalers. Omgebouwd tot een stad met parken.

En immigratie? Daar heeft D66 eveneens een bijzonder ontspannen relatie mee. Terwijl gemeenten zuchten, woningzoekenden wanhopig naar Funda staren en infrastructuur kraakt onder de druk, kijkt D66 liefdevol naar de horizon.

• Er kunnen best nog wat mensen bij.
• Maar waar dan?
• In Nederland.
• Maar waar precies?
• In Nederland.
• Ja, maar er zijn geen huizen.
• Dat klinkt als een uitvoeringsvraag
• 70.000 per jaar
• Dat zijn er niet veel

Voor D66 zijn grenzen ongeveer wat een vitrage is voor een mug, technisch aanwezig, maar vooral symbolisch.

• Het vertrouwen van de kiezer begon ondertussen langzaam weg te sijpelen. Eerst druppelsgewijs. Daarna met de snelheid van een lekke opblaasboot. Veel voormalige kiezers stonden verbaasd te kijken.
• Waren jullie niet die partij van meer democratie? D66: Jazeker.
• En het referendum dan?  D66: Dat was vroeger.
• En de gekozen burgemeester? D66: Ook vroeger.
• En waarom luisteren jullie niet naar ons? D66: Dat is een interessante vraag waarover wij een expertcommissie gaan instellen.

Vandaag de dag lijkt D66 soms op een man die zijn hele garderobe heeft weggegooid om zichzelf opnieuw uit te vinden, om er vervolgens achter te komen dat hij geen kleren meer heeft. De partij die ooit de burger meer invloed wilde geven, vertrouwt tegenwoordig vooral op experts, commissies, adviesraden, Europese werkgroepen en rapporten van minimaal 300 pagina’s. De burger mag uiteraard nog steeds meepraten. Zolang hij het eens is met de conclusie.

Ook op het wereldtoneel heeft de vroegere pacifistische en redelijke middenpartij een indrukwekkende metamorfose ondergaan. De geitenwollen sokken zijn ingewisseld voor gevechtslaarzen en de nuance heeft plaatsgemaakt voor hel en verdommenis. Waar D66 vroeger vooral pleitte voor diplomatie, dialoog en de VN-veiligheidsraad, klinkt er tegenwoordig een opvallend strijdlustige toon.

• Rusland doet iets wat niet mag? D66 wil niet zomaar sancties er moeten raketten naar het oosten, diep het Russische achterland in.
• Diplomatieke terughoudendheid? Dat is voor leken.
• Escalatierisico’s? Een uitvoeringsvraag voor de NAVO.

De partij van de harmonie en de redelijke middenkoers schuift met merkbaar enthousiasme de voorste linies in. Want als je in eigen land de democratie al hebt opgelost met regels en verboden, kun je de vrede over de grens tenslotte net zo goed afdwingen met zwaar geschut.

En dan nog het verbieden van partijen: En als de burger dan tóch besluit om op de ‘verkeerde’ partij te stemmen? Tja, dan blijkt de liefde voor de democratie grenzen te hebben. Waar D66 ooit werd opgericht om het politieke bestel open te breken en te vernieuwen, ontdekte de partij recent een veel efficiëntere methode: als de oppositie je niet aanstaat, verbied je hem gewoon.

• Burger: Maar jullie waren toch voor meer politieke diversiteit en verandering?
• D66: Zeker, maar wel binnen de door ons goedgekeurde kaders van de rechtsstaat.
• Burger: En wie bepaalt die kaders?
• D66: Wij. Samen met een commissie van juristen en een heel erg bezorgde hoogleraar.

Zo is de partij die begon met de roep om de burger meer stem te geven, geëindigd met de oproep om bepaalde stemmen simpelweg uit de wetboeken te schrappen. Volgens D66 democratie is het uitsluiten van je politieke tegenstanders dan normaal.

En zo blijft D66 optimistisch vooruitkijken. Op weg naar een steeds verder geïntegreerd Europa, met een gekozen burgemeester die nooit komt, een referendum dat nooit meer terugkomt en een kiezer die ergens in de verte nog roept. Hallo? Was IK hier niet ooit de bedoeling?