Ik reed er (gelukkig) alleen maar langs maar dit kwam in mij op.

IKEA: De Zweedse Strafexpeditie waar we vrijwillig voor betalen. Er zijn van die dingen die je doet omdat het moet. Naar de tandarts gaan. Belasting betalen. Een regenbui trotseren op de fiets.

En dan is er IKEA.

Het enige bedrijf ter wereld dat mensen vrijwillig een halve dag laat verdwalen in een blauw gebouw ter grootte van een middelgrote provincie, om uiteindelijk thuis te komen met zes waxinelichthouders, een wcborstel en een relatie die op het randje van een diplomatiek conflict balanceert.

Van buiten ziet het gigantische blauwe gebouw eruit  alsof een distributiecentrum en een parkeergarage samen een kind hebben gekregen. Geen enkele architect heeft ooit gedacht laten we hier eens iets moois van maken. Nee, functionaliteit won met een verpletterende 10-0 van schoonheid. Een enorme blauwe blokkendoos zonder enige vorm van charme. Architecten noemen het waarschijnlijk minimalistisch Scandinavisch design. Normale mensen noemen het een magazijn met een parkeerplaats. Maar goed je stapt naar binnen. Dat is het laatste moment van vrijheid dat je vandaag zult ervaren.

Want vanaf daar betreed je geen winkel je betreedt een zorgvuldig ontworpen psychologische gevangenis. Overal staan pijlen. Pijlen op de vloer, pijlen aan het plafond. pijlen op muren, pijlen op borden, pijlen op andere pijlen. Alsof de directie ooit een vergadering heeft gehad van wat als klanten zelf nadenken? O nee meer pijlen.”

Je wilt eigenlijk alleen een nachtkastje. Dat staat ergens achter 14 kilometer showroom, drie restaurants, een kinderopvang, een textielafdeling, een kunstmatige woonkamer van 11 vierkante meter en een Zweedse ambassade. Na vijf minuten zie je de eerste slachtoffers, mensen met die gigantische gele tassen. Tassen die groot genoeg zijn om een volwassen pony in te vervoeren en ze lopen er gebogen onder.

De blik in hun ogen is leeg ze weten niet meer waarom ze hier zijn. Ze weten alleen dat er nog een geurkaars bij moet. En nog een. En nog een. Want blijkbaar kun je niet naar buiten zonder minimaal 43 geurkaarsen met namen als “VINTERMYS”, “FJÄLLDRÖM”, “SNÖFLÖFF”.

Waarschijnlijk Zweeds voor: Ruikt naar een natte Labrador in december. Dan kom je bij de kasten en hier begint het echte theater. Overal zie je mensen met zo’n papieren rolmaat. Niet zomaar meten, nee wetenschappelijk onderzoek. Een man meet dezelfde plank voor de vierde keer en 83 centimeter. Hij meet opnieuw, 83 centimeter, nog een keer, 83 centimeter. Zijn vrouw kijkt ernstig, zou hij passen? Niemand wijst naar het witte label dat label waarop met letters ter grootte van een verkeersbord staat BREEDTE: 83 CM. Want dat zou te makkelijk zijn. Daarna volgt het uitspreken van de productnamen want je kwam voor een kast. Je vertrekt met een BJÖRKSNÄS, GRÖTFJÄLL, KLÜMPENSTRÖM, HÄRFLOBBE.

Het klinkt minder als meubels en meer als symptomen van een zeldzame huidziekte. Dokter, ik heb last van ernstige Klümpenström. Dus dat wordt twee weken rust en geen IKEA. Ondertussen lopen stellen hand in hand naar binnen en apart weer naar buiten. Want nergens worden relaties zwaarder getest dan in IKEA. Welke kleur kast wil je? Die witte. Dat is crème. Nee, dat is wit. Dat is crème. Dat is wit. Drie uur later staat er een mediator tussen hen.

Vervolgens bereik je de voorbeeldkamers. De plek waar IKEA je probeert te overtuigen dat een gezin van vier gelukkig kan wonen op de oppervlakte van een gemiddelde gevangeniscel.

Je kijkt naar een woonkamer van 8 vierkante meter. Er staan: een bank, een eettafel, een kast, een televisie, een werkplek, een plant, een hond, een complete toekomstvisie En je denkt waarom voelt mijn huis dan zo klein? Het antwoord is simpel. Omdat jouw huis niet door een Zweedse tovenaar is ingericht.

Dan eindelijk na ongeveer dezelfde afstand te hebben gelopen als tijdens de Nijmeegse Vierdaagse bereik je het magazijn. Hier verandert iedereen spontaan in een heftruckchauffeur. Mensen trekken platte dozen uit stellingen alsof ze meedoen aan een Sterkste manwedstrijd. Dozen van 70 kilo. Met daarop de geruststellende tekst eenvoudig thuis te monteren. Ja hoor en de Eiffeltoren is eenvoudig thuis na te bouwen met een handleiding.

Dan volgt de zelfscan. Oftewel werken bij IKEA zonder salaris. Je hebt net honderden euro’s uitgegeven en als beloning mag je zelf kassamedewerker spelen. Piep. Piep. Piep. Onverwacht artikel in het bagagegebied. Dat artikel ligt daar omdat jij het daar net hebt gelegd zoals gevraagd maar de machine vertrouwt je niet en eerlijk gezegd lijkt de machine ook een hekel aan je te hebben. Na vijf minuten verschijnt een medewerker, hij drukt op één knop. Verdwijnt weer hij heeft letterlijk € 500 aan technologie verslagen met één wijsvinger. En dan…Dan komt de kroon op het werk.

De hotdog. De legende. De worst die goedkoper is dan een parkeerkaart. Voor vijftig cent krijg je een culinair mysterie waarvan wetenschappers nog steeds niet weten hoe het economisch mogelijk is. Er wordt ook nog uitgezocht waar het precies naar smaakt.

Je hebt inmiddels zes uur gelopen. Twee keer ruzie gemaakt. Drie keer verdwaald. Vier keer dezelfde lamp bekeken. Die hotdog smaakt op dat moment alsof hij door Michelin-sterrenchefs persoonlijk is gezegend. Maar het absolute hoogtepunt moet nog komen. De parkeerplaats. De arena. De finale. Hier zie je gewone mensen veranderen in natuurkundigen. Een man probeert een kledingkast van 2,60 meter in een Fiat 500 te laden. Zijn strategie? Hoop. Zijn vrouw houdt de achterklep vast en twee kinderen huilen. Een buurman geeft ongevraagd advies.

Niemand weet wat ze doen maar iedereen heeft een mening. Schuin draaien, nee, andersom, op zijn kant, nee, de andere kant, meer schuin nog schuiner! Op een gegeven moment wordt de kast meer geometrisch concept dan meubelstuk. Toch lukt het uiteindelijk altijd. Met spanbanden, touw, tape, een gebed en een rode doek die wettelijk gezien waarschijnlijk niets oplost.